Κική Δημουλά

Άρχισα χτες να διαβάζω μία συλλογή ποιημάτων της Κικής Δημουλά. Πάντα με συγκινούσε ο τρόπος που έγραφε, ο τρόπος που έπαιρνε απλές λέξεις και τους έδινε μια τελείως διαφορετική υπόσταση. Η Δημουλά είναι, κατά τη γνώμη μου, φανερά ευφυής και καταπιάνεται με θέματα που υπήρχαν -και θα υπάρχουν πάντα- με τρόπο μοναδικό και σαφώς πρωτότυπο. Ο έρωτας, η φθορά, η απώλεια και η μοναξιά κυβερνούν τις ζωές όλων μας. Στα ποιήματά της είναι σα να διαβάζω υπαρξιακή φιλοσοφία γραμμένη πιο ποιητικά. Κακώς έβαλα το σαν. Η Δημουλά είναι μάλλον καταφανώς υπαρξιακής προσέγγισης.

Παραθέτω ένα απόσπασμα από το ΑΠΡΟΣΔΟΚΙΕΣ
(Από τη συλλογή Χαίρε ποτέ, 1988)

Θεέ μου τι δεν μας περιμένει ακόμα.

Κάθομαι εδώ και βρέχομαι.
Βρέχει χωρίς να βρέχει
όπως όταν σκιά
μας επιστρέφει σώμα.

Κάθομαι εδώ και κάθομαι.
Εγώ εδώ, απέναντι η καρδιά μου
και πιό μακριά
η κουρασμένη σχέση μου μαζί της.
Έτσι για να φαινόμαστε πολλοί
κάθε που μας μετράει το άδειο.

Φυσάει άδειο δωμάτιο.
Πιάνομαι γερά από τον τρόπο μου
που έχω να σαρώνομαι.

Νέα σου δεν έχω.
Η φωτογραφία σου στάσιμη.
Κοιτάζεις σαν ερχόμενος
χαμογελάς σαν όχι.
Άνθη αποξηραμένα στο πλάι
σου επαναλαμβάνουν ασταμάτητα
το ακράτητο όνομα τους semprevives
semprevives – αιώνιες, αιώνιες
μην τύχεις και ξεχάσεις τι δεν είσαι.

Κι ένα δεύτερο ποιήμα (πολύ πολύ γνωστό)

Ο ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ

Ο έρωτας,
όνομα ουσιαστικόν,
πολύ ουσιαστικόν,
ενικού αριθμού,
γένους ούτε θηλυκού ούτε αρσενικού,
γένους ανυπεράσπιστου.
Πληθυντικός αριθμός
οι ανυπεράσπιστοι έρωτες.

Ο φόβος,
όνομα ουσιαστικόν
στην αρχή ενικός αριθμός
και μετά πληθυντικός
οι φόβοι.
Οι φόβοι
για όλα από δω και πέρα.

Η μνήμη,
κύριο όνομα των θλίψεων,
ενικού αριθμού
μόνον ενικού αριθμού
και άκλιτη.
Η μνήμη, η μνήμη, η μνήμη.

Η νύχτα,
Όνομα ουσιαστικόν,
Γένους θηλυκού,
Ενικός αριθμός.
Πληθυντικός αριθμός
Οι νύχτες.
Οι νύχτες από δω και πέρα.

Τις περισσότερες φορές που διαβάζω ποιήματά της μου ρχεται να κλάψω. Ναι, για καλό το λέω αυτό.
Οκ, εδώ σταματώ εγώ, για μια πιο αναλυτική προσέγγιση μπορείτε να διαβάσετε το blog του Νίκου Δήμου.

Επίσης, σε αυτή τη συνέντευξη μπορείτε να πάρετε μια δόση από το πνεύμα της!

Και τι είναι τελικά η ελευθερία;

Και τι είναι τελικά η ελευθερία; Υπάρχει; Δεν είναι κάτι απτό και με αυτές τις έννοιες, τις μη κοινές και απτές υπάρχει ένα πρόβλημα κατανόησης. Όπως με την αγάπη. Τι εννοώ εγώ όταν λέω σ΄αγαπώ και τι εσύ, μπορεί να απέχει, κάλλιστα, χιλιόμετρα.

Η ελευθερία λοιπόν είναι μάλλον μία κατάσταση του μυαλού, παρά μια απτή πραγματικότητα. Σαν την ευτυχία, σαν το καλοκαίρι, summer is not a season but a state of mind, που λένε. Η ελευθερία είναι βαριά. Είναι επίπονη και θέλει κότσια. Η ελευθερία σημαίνει ευθύνη και πολλές φορές μοναξιά. Μα οι άνθρωποι, ως επί το πλείστον, είναι γεννημένοι σκλάβοι.

Σκλάβοι των παθών, των εξαρτήσεων, του έρωτα και άλλων πραγμάτων. Θα μου πεις ο έρωτας είναι γλυκός. Κι ο έρωτας όμως έχει δύο όψεις. Και το γλυκό με το πικρό είναι θέμα ευαισθησίας στη γεύση, και φυσικά, θέμα γούστου.

Όλη μας τη ζωή προσπαθούμε να αποκτήσουμε πράγματα. Τον σκύλο μας, τη barbie μας, τα αυτοκινητάκια μας, τη γκόμενα και τον γκόμενο, γενικώς, να έχουμε. Τελικά, αποκτάμε και πράγματα που ούτε καν τα χρειαζόμαστε. Και μετά δεν έχουμε τι να τα κάνουμε. Ο άνθρωπος λοιπόν έχει μία τάση -κι αν δεν έχει θα του μάθει ο μπαμπάς του- να αποκτά, να κερδίζει.

Τι γίνεται όμως όταν πχ είσαι σε μια σχέση και κατά λάθος θεωρείς ότι ο άλλος σου ανήκει; Αυτό που γίνεται είναι λάθος, αυτό είναι. Κανείς δε σου ανήκει, σε κανέναν δεν ανήκεις. Και όσο κι αν σε μερικούς φαίνεται περίεργο, η ελευθερία μπορεί και μάλιστα βοηθάει μια σχέση. Ποια ελευθερία θα μου πεις όμως, και θα΄χεις και δίκιο. Γιατί όλα έχουν και τα όριά τους.

Αστείο, αλλά οι άνθρωποι χωρίς τα όρια θα ήταν ζώα. Διότι φοβόμαστε, και ο φόβος μας κρατάει. Όχι ο νους μας, όχι η ανωτερότητα μας, ο φόβος και μόνο. Αυτός ο πανάρχαιος διπρόσωπος δαίμονας.

• None are so hopelessly enslaved as those who falsely believe they are free. (Goethe)

• Everything can be taken from a man but … the last of the human freedoms – to choose one’s attitude in any given set of circumstances, to choose one’s own way. (Victor Frankl)

άνοιξα την ντουλάπα

Κάθε βράδυ προσπαθώ να κοιμηθώ και ακούω ένα θόρυβο στην ντουλάπα. Νόμιζα πως ήταν κάποιο φάντασμα, φοβήθηκα. Μια μέρα αποφάσισα να κοιτάξω, δεν άντεχα άλλο την άγνοια.

Τελικά, άνοιξα την ντουλάπα και δεν είδα τίποτα. Αποκλείεται, σκέφτηκα. Κοίταξα λίγο καλύτερα και είδα τον εαυτό μου γονατισμένο να κλαίει. Στην αρχή δεν κατάλαβα πως ήμουν εγώ αυτός εκεί ο σκυμμένος τύπος. Ντροπή, σκέφτηκα. Ξέχασα τον ίδιο μου τον εαυτό μέσα στη ντουλάπα τόσο καιρό.

Πόσο καιρό αλήθεια; Ίσως μέρες, ίσως χρόνια. Χρόνια, το πιο πιθανό. Ένιωσα άσχημα μα μετά πάλι, σκέφτηκα, αυτό δεν είναι που μας μαθαίνουν τόσο καιρό να κάνουμε; Δεν προσπαθούν να μας μάθουν να είμαστε αποδεκτοί και καθωσπρέπει; Ε λοιπόν, ήμουν μάλλον καλός μαθητής. Η γνώση που απέκτησα έγινε τόσο κτήμα μου που ξέχασα πως κάποτε δεν ήμουν έτσι. Ναι, είχα μάθει το μάθημά μου.

Ήρθε όμως η ώρα που αποφάσισα πως θα ζω πια για μένα, θα επαναστατήσω. Ήταν όμως βαθιά νύχτα και νύσταζα. Έπεσα για ύπνο χαρούμενος με την απόφασή μου. Μα το πρωί, σηκώθηκα, πλύθηκα, ντύθηκα κι έφυγα. Κι είχα ξεχάσει τι σκεφτόμουν χτες. Κι είχα ξεχάσει τον εαυτό μου στη ντουλάπα. Ξανά.

Τα ρούχα μου όμως δεν τα ξεχνάω ποτέ.
Ειρωνικό, θα σκεφτείς.

Ευθύνομαι

Τι είναι τελικά η ευθύνη; Ευθύνομαι για τις πράξεις μου. Ευθύνομαι για τις επιλογές μου. Ευθύνομαι για μεγάλο μέρος αυτού που είμαι (για κάποιο άλλο μέρος ευθύνεται το περιβάλλον και τα γονίδιά μου). Ευθύνομαι για αρκετά πράγματα και η ευθύνη για μένα είναι μεγάλο προσόν όταν κάποιος ανταποκρίνεται στην έννοιά της. Υπάρχουν πολλοί ανεύθυνοι, είναι γνωστό.

Λένε πως ανάλογα με τη στάση σου στη ζωή είναι κι αυτά που σου τυχαίνουν. Ισχύει; Ή μήπως απλώς ανάλογη με τη στάση σου θα είναι και η αντιμετώπισή σου; Εγώ, για παράδειγμα, φοβάμαι πολύ τις αρρώστιες, προσέχω όσο δεν πάει αλλά παρόλα αυτά κάθε λίγο κάτι παθαίνω. Τα παθαίνω επειδή τα φοβάμαι; Τα προκαλώ; Μου φαίνεται λίγο υπερβολικό. Δε νομίζω ότι αν δεν ήμουν νευρωτική δε θα αρρώσταινα. Δεν μπορώ να αλλάξω αυτό, μπορώ όμως να αλλάξω την αντιμετώπισή μου. Να μην παθαίνω κατάθλιψη κάθε φορά που αρρωσταίνω, να είμαι cool. Να λέω δεν πειράζει, υπάρχουν και χειρότερα, ή να λέω οκ, θα περάσει κι αυτό. Ναι μπορώ να τα κάνω αυτά και τότε σίγουρα θα είμαι καλύτερα. Γιατί δεν τα κάνω λοιπόν; Μάλλον γιατί δεν μπορώ να αποδεχτώ ότι έτσι θα είναι. Θα αρρωσταίνω και θα γίνομαι καλά. Και μετά πάλι κάτι θα γίνεται. Έτσι πάει η ζωή.

Ήμουν όμως πάντα τόσο νευρωτική και φοβισμένη ή έγινα αφού αρρώστησα 100 φορές; Μάλλον έγινα. Αλλά και τι σημασία έχει, είναι όλο ένας φαύλος κύκλος και φτάνουμε στο ερώτημα: το αυγό έκανε την κότα ή η κότα το αυγό; Δεν θα απαντήσουμε ποτέ. Απλώς δεχόμαστε ότι η κότα υπάρχει, υπάρχει και το αυγό κι είμαστε όλοι ικανοποιημένοι. Η αποδοχή είναι η μισή δουλειά. Αλλά αν αποδεχτώ ότι μόλις τελειώνω τη μία θεραπεία θα πρέπει να αρχίζω μια άλλη, με τι κουράγιο να ελπίσω σε κάτι καλύτερο;

Όλοι λένε για το άγχος μου. Τι κακό, μην αγχώνεσαι, είναι ψυχοφθόρο. Με πρήζουν. Δεν το ξέρω νομίζουν; Δεν προσπαθώ να χαλαρώσω; Προσπαθώ (νομίζω). Ήμουν πάντα έτσι, αγχωτική και αγχωμένη. Γεννήθηκα έτσι; Αντέγραψα τους αγχωμένους γονείς μου; Έγινα έτσι από μόνη μου; Λίγο από όλα. Και πάλι καταλήγουμε στην κότα. Τι σημασία έχει; Καμιά.

Καταστροφή και δράμα, ο ειδικός εγώ. Drama queen. Με στέμμα ολόδικό μου. Να το χαίρομαι το βασίλειό μου. Να το χαίρομαι.

Αποφασίζω

Τι σημαίνει αποφασίζω; Σημαίνει σίγουρα ότι κάτι αποκλείω. Θέλει τόλμη η απόφαση. Με κάθε τι που επιλέγεις αφήνεις κάτι άλλο πίσω. Καμιά φορά οι αποφάσεις είναι εύκολες, άλλες δύσκολες. Σίγουρα δεν είναι το φόρτε μου τελευταία. Η αναποφασιστικότητα κι εγώ έχουμε γίνει κολλητές. Η ελευθερία της επιλογής. Βαρύ το φορτίο της ευθύνης.

Δεν ξέρω τι θέλω κι αυτό με τρομάζει. Κι είναι λογικό, γιατί όταν ξέρεις τι θέλεις, πολεμάς γι’ αυτό. Όταν όμως δεν ξέρεις, απλώς συγχύζεσαι ανάμεσα σε πιθανές επιλογές, πιθανές εκφάνσεις, πιθανές καταστάσεις κάποιας πιθανότητας. Κοινώς δε ζεις, απλώς βασανίζεσαι, ή καλύτερα ζεις βασανιστικά. Και για ποιο λόγο; Δεν υπάρχει λόγος στην ουσία. Πάντα κάτι χάνεις, πάντα κάτι θα κάνεις λάθος, αλλά ποτέ δεν ξέρεις πού στο καλό (ή κακό) θα σε βγάλει.

Η ζωή είναι τέχνη, είναι ταλέντο. Δεν θα έλεγα ότι γεννήθηκα με αυτό έμφυτο. Να ξέρεις να ζεις είναι δύσκολο. Να ξέρεις να ζεις καλά είναι σπάνιο. Σε γενικές γραμμές είμαι σπάνιο άτομο, δεν ξέρω γιατί εδώ δεν τα καταφέρνω, χαχαχαχα.

Θα πάνε καλά ΟΛΑ γιατί έτσι πάνε πάντα. Βαρέθηκα λίγο την απαισιοδοξία μου και τα εμπόδια που μου βάζω κάθε λίγο και λιγάκι. Μα μάλλον τα εμπόδια είναι σημαντικά για μένα. Πώς αλλιώς θα δείξω ότι μπορώ να τα καταφέρω; Αστείος όλος αυτός ο φαύλος κύκλος. Πού ξεκινάω εγώ και πού το σύμπαν; Όχι, δεν εννοώ ότι είμαι τόσο τετραπέρατη.